Kolekcje cyfrowe Biblioteki Uniwersyteckiej - zbiory kartograficzne

W październiku 2023 r. Biblioteka Uniwersytecka z sukcesem zakończyła kolejny projekt dofinansowany przez Ministerstwo Edukacji i Nauki w ramach programu Społeczna odpowiedzialność nauki – Wsparcie dla bibliotek naukowych (umowa nr SONB/SP/548472/2022, wysokość dofinansowania 31 982,00 zł). Tym razem celem projektu była budowa strony internetowej prezentującej kolekcje cyfrowe Biblioteki Uniwersyteckiej. W pierwszej kolejności podjęliśmy się zadania digitalizacji, opracowania i udostępnienia online ponad 200 historycznych dokumentów kartograficznych znajdujących się w zbiorach Biblioteki. Efekty naszych działań można oglądać na stronie Kolekcje cyfrowe Biblioteki Uniwersyteckiej – zbiory kartograficzne.

Arkusze mapy "Nowe Prusy Wschodnie..." J.Ch. Textora i D.F. Sotzmanna z 1808 roku w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej

Latem 2022 r. Biblioteka Uniwersytecka zakupiła na jednej z ogólnopolskich aukcji antykwarycznych pięć arkuszy tzw. mapy Textora-Sotzmanna, wydanej w Berlinie w 1808 r. (arkusze V+Va, VIII, IX+IXa, XI i XIII). Zakup był możliwy dzięki wsparciu finansowemu Jego Magnificencji Rektora Uniwersytetu w Białymstoku. 

Pozyskane arkusze mapy znacząco wzbogaciły naszą kolekcję kartograficzną. Nie tylko dlatego, że jest to przykład bardzo dobrej jakości dzieła pruskiej kartografii z przełomu XVIII i XIX w., ale także z uwagi na fakt, że przedstawiają one obszary historycznego i współczesnego województwa podlaskiego między Biebrzą a Bugiem. Jest to jedno z najstarszych tak dokładnych odwzorowań tego terenu, który przynosi dużo istotnych informacji możliwych do wykorzystania w pracach badawczych nad regionem.  

Karta tytułowa Topographisch militärische Karte vom vermaligen Neu Ostpreussen
(z egzemplarza CBGiOŚ, IGiPZ PAN, sygn. Ds.8577).

Nadbiebrzańskie kościoły na fotografiach z I wojny światowej - Sztabin i Lipsk

Okres wakacyjny sprzyjał aktywnemu wypoczynkowi. Nie trzeba było wyjeżdżać daleko, żeby przyjemnie i pożytecznie spędzić czas – piesza lub rowerowa wyprawa po regionie pozwala zarówno podziwiać jego piękną przyrodę, jak i poznawać historię. Jednym z ciekawszych turystycznych szlaków po Podlasiu jest z pewnością ten wiodący wzdłuż doliny Biebrzy. Potwierdzenie tego można znaleźć chociażby w przewodniku pod redakcją Grzegorza Ryżewskiego i Artura Gawła, w którym zespół autorów opisał bogate dziedzictwo historyczno-kulturowe tego terenu. Spośród zabytków, które można zobaczyć poruszając się wzdłuż rzeki, na uwagę zasługują m.in. świątynie katolickie, w tym ciekawe przykłady architektury neogotyckiej na Podlasiu. Tym z kolei tematem zajęli się autorzy obszernej publikacji z 2017 r., zatytułowanej Neogotyckie kościoły województwa podlaskiego (sygn. 387135, dział 726). Gdyby więc ktoś z naszych Czytelników zechciał wybrać się w te okolice na wycieczkę, warto zaopatrzyć się w dwie wspomniane publikacje. Ale jaki związek mają te tereny oraz przywołane publikacje z Biblioteką Uniwersytecką i jej zbiorami? Otóż w opisie kościołów z Lipska i Sztabina, oprócz zdjęć współczesnych, pojawiły się także fotografie historyczne ukazujące stan obu kościołów w czasie I wojny światowej. Pochodzą one ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej im. Jerzego Giedroycia, do której zostały zakupione w 2017 r. (Gr-1505, Gr-1506 i Gr-1507). Warto o nich opowiedzieć nieco więcej, są one bowiem przejmującym świadectwem burzliwych dziejów północnego Podlasia w XX w.

Fotografie z czasów I wojny światowej przedstawiające stan kościołów w Sztabinie i Lipsku po walkach na froncie wschodnim w 1915 r. (zbiory BU). 

"Cudze chwalicie, swego nie znacie, sami nie wiecie, co posiadacie…" - XVI-wieczne dokumenty pergaminowe ze zbiorów Archiwum i Muzeum Archidiecezjalnego w Białymstoku

Nikt chyba trafniej od Stanisława Jachowicza (1796-1857), polskiego poety, bajkopisarza i pedagoga nie ujął problemu niedoceniania rzeczy znajdujących się w zasięgu naszej ręki, a zachwycania się tym, co może i wspaniałe, ale jednak „cudze”. Z powyższym cytatem jako mottem, korzystając z gościnnych łam bloga Egzemplarz (nie)obowiązkowy, postanowiłam przypomnieć o jednym z takich „swojskich” skarbów: kolekcji szesnastowiecznych dokumentów pergaminowych, przechowywanej w zasobie Archiwum Archidiecezjalnego w Białymstoku (AAB). 

Z badań proweniencyjnych: starodruk S-226 z księgozbioru Biblioteki AWSD w Białymstoku

Zasób Podlaskiej Biblioteki Cyfrowej wzbogacił się o cyfrowe kopie trzech starodruków z XVIII w., pochodzących z bogatej kolekcji Biblioteki Archidiecezjalnego Wyższego Seminarium Duchownego. Pierwsze chronologicznie dzieło to Niedziele kaznodzieyskie to iest, kazania na niedziele całego roku od xiędza Stanisława Bielickiego Soc[ietatis] Jesu wypracowane, zaś po skończonych pracach Chrystusowych dla zbawienia naszego wyprasowane w Częstochowie w 1712 r. [1]. Natomiast dwa kolejne tomy to dwie części wydanego w 1793 r. w Supraślu zbioru pt. Kazania niedzielne x. Sebastyana Lachowskiego Societatis Jesu kaznodziei J. K. Mci. Stare druki zostały poddane pełnej konserwacji w ramach projektu zrealizowanego przez Bibliotekę AWSD w Białymstoku w 2007 r.

Karta tytułowa starodruku S-226 ze zbiorów Biblioteki AWSD w Białymstoku.

Starodruk 47 ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej i biblioteka klasztoru dominikanów w Choroszczy

Oddział Zbiorów Specjalnych Biblioteki Uniwersyteckiej im. Jerzego Giedroycia w Białymstoku posiada w swym zasobie kilka odrębnych kolekcji, z których najcenniejsza to kolekcja starodruków. Jest ona tworzona od 1970 r., a więc niemal od początków istnienia biblioteki filii Uniwersytetu Warszawskiego. Starodruki były początkowo wpisywane do inwentarza wspólnego dla wszystkich druków zwartych, a dopiero w 1981 r. wydzielono odrębną księgę inwentarzową dla książek wydanych przed 1800 r. W chwili obecnej, po 43 latach gromadzenia, inwentarz starych druków odnotowuje łącznie 486 woluminów.

Kolekcja starodruków Biblioteki Uniwersyteckiej liczy 486 woluminów
i jest udostępniana w Czytelni Humanistycznej przy ul. Akademickiej 2.