Pieczątki w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej

Kontynuujemy tropienie poprzednich właścicieli książek znajdujących się w kolekcji Biblioteki Uniwersyteckiej. Jako że pochodzą one z wielu różnych źródeł, zdarzają się naprawdę ciekawe odkrycia. Z drugiej strony – czasem informacje zwarte w znakach proweniencyjnych nie wystarczają do ich jednoznacznego rozszyfrowania. Za przykład może tu posłużyć francuskojęzyczna publikacja Lettres de Joseph Mazzini a Daniel Stern (1864-1872) avec une lettre autographiée wydana w 1872 roku w Paryżu (syg. Hh 119040). Na oryginalnej okładce (książka posiada również oprawę introligatorską) oraz stronie przedtytułowej widnieje pieczątka z nazwiskiem „Władysław Kozłowski”; wykorzystana czcionka naśladuje pismo ręczne. Niestety, brak bardziej szczegółowych informacji, takich jak zawód czy adres, a także dosyć popularne personalia uniemożliwiają identyfikację poprzedniego właściciela.

Księgarnia Anny Czapskiej w Białymstoku

Wśród znaków proweniencyjnych znajdujących się w książkach z lat 1800-1918 (przechowywanych w Zbiorach Specjalnych BU) na szczególną uwagę zasługują te, które udowadniają przynależność konkretnych pozycji do dawnych księgozbiorów białostockich, najczęściej rozproszonych przez tragiczne wydarzenia obu wojen światowych. Z całego zbioru można wydzielić dwie grupy dokumentów wyróżniające się miejscem ich dawnego przechowywania. Pierwsza grupa to zbiory bibliotek, instytucji publicznych, szkół i organizacji, a więc takie, które były intencjonalnie gromadzone w celu udostępniania ich na zewnątrz osobom do tego uprawnionym. Druga grupa to książki pochodzące z miejscowych księgarni. O ile temat przeszłości właścicieli księgozbiorów należących do pierwszej grupy został już stosunkowo dobrze rozpoznany, o tyle kwestia księgarń w Białymstoku przed 1939 r. była do tej pory traktowana marginalnie i wymaga jeszcze badań.

Pieczątka księgarni Anny Czapskiej w Białymstoku z 1919 r. (ze zbiorów BU).

Doktor Teofil Noniewicz i Czytelnia Naukowa w Suwałkach - z badań proweniencyjnych zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej

Zbiory specjalne Biblioteki Uniwersyteckiej - oprócz starodruków czy map – tworzą także wydawnictwa zwarte i czasopisma z lat 1800-1918, których kolekcja liczy aktualnie prawie 9000 woluminów. Nie będzie chyba przesadą stwierdzenie, że to prawdziwy raj dla bibliofilów oraz badaczy przeszłości książki. Trudno nawet scharakteryzować ten zbiór w jakichś ogólnych kategoriach. Można jedynie zaznaczyć, ze znajduje się w nim dużo książek wydanych w regionie i jeszcze więcej tych, które wiązały z regionem osoby właścicieli. Rzadko który egzemplarz nie posiada zapisu proweniencyjnego, pieczątki własnościowej, sygnatury, dedykacji, podpisu. Za przykład niech posłuży książka o sygn. 98430/1, czyli pierwszy tom Dziejów Anglii od wstąpienia na tron Jakuba IIgo autorstwa Tomasza Babingtona Macaulaya, wydany w Warszawie w 1873 r. nakładem księgarni Gebethnera i Wolffa. Na stronie tytułowej druku znajduje się odręczny podpis Dr. Noniewicz oraz pieczątka Czytelnia Naukowa w Suwałkach.

T. B. Macaulay, Dzieje Anglii, t. I, Warszawa 1873
(ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej)

Puchalscy, Niewodnica i "Pochodnia", czyli o znakach proweniencyjnych w "Pamiętnikach nieznajomego" (Wilno 1854)

Pozostając w nurcie badawczym znaków i zapisów proweniencyjnych, tym razem chcielibyśmy zwrócić uwagę na pewien wolumin znajdujący się w Zbiorach Specjalnych Biblioteki Uniwersyteckiej. Dwutomowe wydanie Pamiętników nieznajomego Józefa Ignacego Kraszewskiego (Wilno 1854), opatrzone sygnaturą 61954/1-2, posiada trzy różne znaki – odcisk pieczęci lakowej i dwie pieczątki gumowe. Ich rozpoznanie pozwoliło nakreślić losy tego woluminu, a jednocześnie przez ten pryzmat ukazać dzieje jego właścicieli.

Pamiętnik nieznajomego Ignacego Józefa Kraszewskiego (Wilno 1854), sygn. 61954/1-2